3PL (üçüncü taraf lojistik) nedir?

3PL, bir firmanın depolama, sipariş hazırlama ve çoğu zaman sevkiyat yönetimini sözleşmeyle uzman bir lojistik firmasına devretmesidir. İlaç gibi düzenlenen sektörlerde iş devredilse de ürünün sorumluluğu ürün sahibinde kalır; roller yazılı sözleşmede tanımlanır.

3PL, İngilizce “third-party logistics” ifadesinin kısaltmasıdır ve üçüncü taraf lojistik anlamına gelir. Bir firma, ürünlerinin depolanmasını, siparişlerin hazırlanmasını ve çoğu zaman sevkiyatın yönetimini kendi deposu yerine bu işi uzmanlık olarak yapan bir firmaya devreder. Ürün sahibi ile müşterisi arasındaki üçüncü taraf, bu lojistik firmasıdır.

1PL, 2PL, 3PL ve 4PL arasındaki fark

Bu sınıflandırma sektörde yaygın olarak kullanılır, ancak tanımlar kaynaktan kaynağa biraz değişir. Kabaca şöyle ayrılır:

Model	Kim yapar	Tipik örnek
1PL	Firmanın kendisi	Kendi deposu, aracı ve personeliyle dağıtım
2PL	Tek bir hizmet ya da varlık sağlayıcısı	Yalnızca taşıma yapan nakliyeci, yalnızca alan kiralayan depo sahibi
3PL	Birbirine bağlı hizmetleri bir arada sunan lojistik firması	Depolama, stok yönetimi, sipariş hazırlama ve raporlama
4PL	Zincirin tamamını ürün sahibi adına yöneten firma	Birden fazla 3PL’i ve taşıyıcıyı koordine etme

Firmalar neden 3PL ile çalışır?

En sık neden yatırımdır. Kendi deposunu kurmak isteyen bir firma alanı, raf sistemini, istif ekipmanını, depo yönetim yazılımını ve personeli üstlenir. Şartlandırılmış depolama gerekiyorsa buna sıcaklık izleme, haritalama ve kalibrasyon eklenir. 3PL ile bu yatırımlar bir hizmet bedeline dönüşür.

İkinci neden esnekliktir. Hacim mevsime ya da yeni bir ürünün piyasaya çıkışına göre değişiyorsa, sabit bir depo ya boş kalır ya da yetmez. Üçüncüsü uzmanlıktır: ilaç, tıbbi cihaz ya da gıda takviyesi gibi alanlarda kayıt düzeni ve mevzuat bilgisi, deponun gündelik işinin parçasıdır.

İlaçta dış kaynak kullanımı: sorumluluk kimde?

İyi Dağıtım Uygulamaları (GDP) bu konuyu ayrı bir bölümde ele alır. AB GDP kılavuzunun 7. bölümüne göre işi veren taraf, işi alan tarafın bu iş için yeterli olup olmadığını değerlendirir ve iki tarafın sorumlulukları yazılı bir sözleşmede tanımlanır. İşi alan taraf, kendisine verilen işi, işi verenin önceden değerlendirmesi ve onayı olmadan üçüncü bir tarafa devretmez.

Pratikte bu şu demektir: depolama devredilir, ürünün kalitesi üzerindeki sorumluluk devredilmez. Sapmaların nasıl bildirileceği, geri çağırmada kimin ne yapacağı, denetimler ve kayıtlara erişim sözleşmede açıkça yazılmalıdır. GDP’nin genel çerçevesini ayrı bir yazıda anlattık.

Sözleşmede nelere bakılmalı?

Temel başlıklar şunlardır:

hizmetin kapsamı ve kabul edilen saklama koşulları,
performans ölçüleri ve raporlama sıklığı,
stok ve kayıtların mülkiyeti,
sayım farklarının nasıl ele alınacağı,
sigorta,
sözleşme bittiğinde stokun ve verilerin nasıl devredileceği.

Performansın nasıl ölçüleceğini depo performansı yazımızda, bir iş ortağına sorulacak soruları ise iş ortağı seçimi yazımızda topladık.