3PL (üçüncü tərəf logistika) nədir?

3PL-də şirkət saxlamasını, sifarişlərin hazırlanmasını və çox vaxt daşınmanın idarə edilməsini müqavilə əsasında ixtisaslaşmış bir logistika təchizatçısına həvalə edir. Əczaçılıq kimi tənzimlənən sahələrdə iş kənara verilir, ancaq məhsula görə məsuliyyət sahibində qalır; rollar yazılı müqavilədə müəyyən edilir.

3PL, “third-party logistics” (üçüncü tərəf logistika) ifadəsinin qısaltmasıdır. Şirkət öz anbarını işlətmək əvəzinə, məhsullarının saxlanmasını, sifarişlərin hazırlanmasını və çox vaxt daşınmanın idarə edilməsini, bunu özünün ixtisas sahəsi kimi görən bir firmaya həvalə edir. Logistika təchizatçısı, məhsul sahibi ilə onun müştəriləri arasındakı üçüncü tərəfdir.

1PL, 2PL, 3PL və 4PL arasındakı fərq

Bu təsnifat sənayedə geniş istifadə olunur, baxmayaraq ki, tərif mənbədən mənbəyə bir qədər dəyişir. Təxminən belə ayrılır:

Model	Kim edir	Tipik nümunə
1PL	Şirkətin özü	Öz anbarı, nəqliyyat vasitələri və heyəti ilə paylama
2PL	Tək bir aktiv və ya xidmət təchizatçısı	Yalnız daşıma edən daşıyıcı, yalnız sahə icarəyə verən sahibkar
3PL	Bağlı xidmətləri birlikdə təklif edən logistika təchizatçısı	Saxlama, stok idarəetməsi, sifarişlərin hazırlanması və hesabatlıq
4PL	Bütün zənciri sahib adına idarə edən firma	Bir neçə 3PL-i və daşıyıcını koordinasiya etmə

Şirkətlər niyə 3PL ilə işləyir?

Ən yaygın səbəb investisiyadır. Öz anbarını quran şirkət sahəni, rəf sistemini, daşıma avadanlığını, depo idarəetmə sistemini və heyəti üzərinə götürür. Mal şərtləndirilmiş saxlama tələb edirsə, bunun üzərinə temperatur monitorinqi, xəritələmə və kalibrasiya əlavə olunur. 3PL ilə bu investisiya bir xidmət haqqına çevrilir.

İkinci səbəb çeviklikdir. Həcm mövsümə və ya yeni məhsulun bazara çıxmasına görə dəyişirsə, sabit bir anbar ya yarı boş qalır, və ya yetmir. Üçüncüsü ixtisaslaşmadır: dərman, tibbi cihaz və ya qida əlavəsi kimi sahələrdə qeyd nizamı və tənzimləyici bilik, ixtisaslaşmış anbarın gündəlik işinin bir hissəsidir.

Əczaçılıqda kənar tərəfə həvalə: məsuliyyət kimdədir?

Yaxşı Paylama Təcrübəsi (GDP) kənar tərəfə həvalə mövzusuna öz fəslini ayırır. EU GDP təlimatlarının 7-ci fəslinə görə, işi kənara verən şirkət (podratı verən tərəf) təchizatçının (podratı qəbul edən tərəfin) buna yararlı olub-olmadığını qiymətləndirir və hər iki tərəfin öhdəlikləri yazılı müqavilədə müəyyən edilir. Podratı qəbul edən tərəf, ona həvalə edilən işi, podratı verən tərəfin əvvəlcədən qiymətləndirməsi və razılığı olmadan üçüncü bir tərəfə ötürmür.

Praktikada bu o deməkdir ki, saxlama kənara verilir, ancaq məhsulun keyfiyyətinə görə məsuliyyət verilmir. Kənarlaşmaların necə bildiriləcəyi, geri çağırmada kimin nə edəcəyi, auditlər və qeydlərə çıxış müqaviləyə yazılmalıdır. GDP-nin daha geniş çərçivəsini ayrı bir yazıda izah edirik.

Müqavilədə nələrə baxılmalı?

Əsas başlıqlar bunlardır:

xidmətin əhatə dairəsi və əhatə etdiyi saxlama şəraiti,
performans ölçüləri və nə qədər tez-tez raportlandığı,
stokun və qeydlərin mülkiyyəti,
stok sayım fərqlərinin necə ələ alındığı,
sığorta,
müqavilə bitdikdə stok və verilənlərin necə təhvil veriləcəyi.

Performansın necə ölçülə biləcəyi anbar KPI-ları haqqında yazımızda, təchizatçıya veriləcək suallar isə anbarlama tərəfdaşı seçimi haqqında yazımızda ələ alınır.