Rütubət, qablaşdırma və saxlama

Saxlama şəraiti söhbətə düşəndə həmişə öndə temperatur olur. Rütubət isə çox vaxt yalnız nəsə səhv getdikdən sonra yada düşür: yumşalmış bir karton qutu, əyilmiş bir palet və ya heç kimin oxuya bilmədiyi bir etiket.

Nisbi rütubət nə deməkdir?

Hava həmişə müəyyən miqdarda su buxarı daşıyır. Nisbi rütubət, havadakı su buxarının, həmin temperaturda havanın daşıya biləcəyi ən yüksək miqdara nisbətidir və faizlə ifadə olunur. İsti hava soyuq havadan daha çox su buxarı daşıya bilir. Ona görə də eyni hava soyuduqca nisbi rütubəti yüksəlir və müəyyən bir nöqtədə, yəni şeh nöqtəsində, buxar kondensasiya olunmağa başlayır.

Bu əlaqə anbardakı bir çox rütubət probleminin səbəbini izah edir. Eyni hava isti günorta ilə sərin gecə arasında çox fərqli nisbi rütubət dəyərləri göstərə bilər.

Rütubət məhsulu necə təsirləndirir?

Bəzi məhsullar rütubətdən birbaşa təsirlənir. Köpüklənən (effervesan) tabletlər, bəzi tozlar və kapsullar bunun yaxşı bilinən nümunələridir. Bu məhsullarda qablaşdırmanın verdiyi qoruma vacibdir, ancaq qablaşdırmanın özü də rütubətdən təsirlənir.

Qablaşdırma və etiketlər

Gofrə karton qutular nəmli havada sıxılma dayanıqlığını itirir. Üst-üstə yığılmış vəziyyətdə bu, aşağıdakı qutuların əzilməsi və paletin əyilməsi, hətta devrilməsi deməkdir.

Rütubət etiketlərin yapışqanlığını da zəiflədir. Partiya nömrəsi və ya son istifadə tarixi oxunmayan qutu izlənilmə baxımından problemlidir.

Kondensasiya

Soyuq məhsul isti, rütubətli havayla qarşılaşdıqda, həmin havadakı su buxarı onun səthində kondensasiya olunur. Soyuq otaqdan yeni çıxmış paletin üzərindəki damcılar məhz budur. Nəmlənmiş karton qutu həm dayanıqlığını itirir, həm də etiketini risk altına atır.

Həll sadədir, ancaq səbir tələb edir: soyuq məhsulun bağlı qablaşdırması içində otaq temperaturuna çatmasını gözləmək və qablaşdırmanı ancaq bundan sonra açmaq.

“Quru yer” nə deməkdir?

Etiketlərdə tez-tez rast gəlinən “quru yerdə saxlayın” ifadəsi yozuma açıq görünür. USP-nin <659> nömrəli Ümumi Fəsli quru yeri, 20 °C-də orta nisbi rütubəti 40 faizi keçməyən, və ya başqa temperaturlarda buna bərabər su buxarı təzyiqi olan yer kimi tanımlayır. Bu tərif etiketdəki ifadəni ölçülə bilən bir şəraitə çevirir.

Praktikada nə edilir?

Bir neçə vərdiş rütubətin yaratdığı problemlərin çoxunun qarşısını alır:

• Nisbi rütubət temperaturla birlikdə qeydə alınır. Bir çox data qeydedicisi ikisini eyni anda ölçə bilir.
• Məhsullar nə zəminə, nə də divarlara toxunmayacaq şəkildə yerləşdirilir.
• Rampa qapıları lazım olandan uzun açıq saxlanmır, çünki rütubətli havada içəri girən xarici hava öz nəmini də özü ilə gətirir.
• Lazım gəldikdə rütubət alma sistemlərindən istifadə olunur.
• Etiketdəki “quru yer” ifadəsi bir qeyd kimi deyil, izlənilməli bir şərait kimi ələ alınır.

Sahə daxilində rütubət də temperatur xəritələnməsi zamanı ölçülə bilər. Soyuq məhsullarda kondensasiyanın daşınma zamanı necə ortaya çıxdığı Soyuq zəncir harada qırılır? yazısının mövzusudur.