Soğuk zincir nedir?

Soğuk zincir, sıcaklığa duyarlı bir ürünün üretildiği yerden kullanılacağı yere kadar etiketinde yazan sıcaklık aralığında kalmasını sağlayan kesintisiz halkalar dizisidir. Depolar, soğuk odalar, taşıma kapları, araçlar, devir teslimler ve bunların tamamını belgeleyen kayıtlar bu zincirin parçasıdır. Tek bir halkadaki kopukluk, önceki halkaların emeğini boşa çıkarabilir.

Hangi ürünler soğuk zincir ister?

Birçok aşı ve biyolojik ilaç, etiketinde “Buzdolabında (2–⁠8 °C) saklayınız” yazan ürünlerdendir. Bazı tanı kitleri ve tıbbi ürünler de aynı aralıkta saklanır. Bazı ürünler ise dondurulmuş olarak saklanır; aralığı her zaman ürünün etiketi belirler. Bu yazı, en yaygın durum olan 2–⁠8 °C’yi esas alıyor.

Zincirin halkaları

Depolamada ürün, sıcaklığı haritalanmış ve sürekli izlenen bir soğuk odada ya da ilaç buzdolabında durur. İzleme cihazları belirli aralıklarla kalibre edilir ve sıcaklık aralık dışına çıktığında alarm verir. Sıcaklık haritalaması sensörlerin nereye konacağını belirler.

Taşımada ürün, gereken koşulu koruyan araçlarla ya da o koşul için doğrulanmış taşıma kaplarıyla gider. AB GDP kılavuzu, taşıma boyunca ürünün gereken koşulda tutulmasını ve bunun gösterilebilmesini ister.

Devir teslimlerde ürün bir sorumludan diğerine geçer: üreticiden depoya, depodan taşıyıcıya, taşıyıcıdan müşteriye. Zincirin en çok kırıldığı yer bu anlardır; kırılma noktalarını ayrı bir yazıda anlattık.

Donma da bir sapmadır

Soğuk zincir yalnızca ürünü serin tutmak değildir. Birçok 2–⁠8 °C ürünü donmaya dayanamaz ve etiketinde “Dondurmayınız” yazar. Donup çözülen bir ürün dışarıdan normal görünebilir. Bu yüzden zincir hem üst hem alt sınırı izler.

Donmanın bilinen nedenleri arasında soğutucuya çok yakın raflar, soğukta bekleyen araçlar ve taşıma kabında ürüne doğrudan değen donmuş soğutucu aküler sayılır.

Kim neden sorumlu?

Her halkanın bir sorumlusu vardır. Depo kendi alanındaki koşuldan, taşıyıcı yoldaki koşuldan sorumludur ve bu roller sözleşmelerde yazılıdır. Ürünün kullanılıp kullanılamayacağına ilişkin karar ise her zaman ürün sahibinindir.

Kayıt olmadan zincir yoktur

Bir ürünün zincir boyunca doğru koşulda kaldığını gösteren tek şey kayıtlardır: depo sıcaklık kayıtları, taşıma sırasında veri kaydedicilerin tuttuğu ölçümler ve devir teslim zamanları. Kayıtlar bir sapma gösterirse ürün karantinaya alınır, karar stabilite verisine bakarak ruhsat sahibine bırakılır. Taşımadaki sapmaların nasıl değerlendirildiğini ayrıca ele aldık.